Pergi ke kandungan

Murut

Mantad Wikipedia
Murut
Seorang pemuda Murut yang sedang memakai pakaian Tradisi di Kampung Budaya Monsopiad, Penampang, Sabah.
Total population
190,000
Regions with significant populations
 Malaysia
Sabah termasuk Labuan: 120,631 (2020)[1]
Sarawak: 10,500 (1980)[2]

 Indonesia
Kalimantan:57 513 (2015),
 Brunei
Temburong
Boros
Bahasa Murut, Bahasa Melayu Bahasa Indonesia
Ugama
Kristian (80%), Islam (18%), Animism
Related ethnic groups
Dayak, Tidung, Kelabit, Kayan, Kenyah, Melanau, Lun Bawang, Bidayuh, Penan, Punan, Ida'an, Kadazandusun, Orang Ulu

Tinaru Murut poingiion id pedalaman om kinoyonon tenggara Sabah om wilayah piolitan Kalimantan om Sarawak. Tinaru Murut nopo nga tinaru agayo di kumotolu id Sabah.

Tinaru Murut nopo nga iso tinimungan etnik di poingiion id Sabah om Sarawak. Maya tradisional, poingiion yolo id walai anaru doros do bawang toi ko' momonsoi kawalayan id solinaid bawang, i kasasai popongiion 10 gisom 20 paganakan. Piipiro boogian tinaru diti nogi poingiion maya sompori-pori id kinoyonon doros do bawang. Tinaru Murut ointutunan do kabaalan id kapamansayan padahu om kabaalan diti notungkusan kumaa sukod wagu id timpu abantalan. Yolo nogi ti nga aabal id ababayan do magasu om kikoubasanan do koubasanan kitatu, sundung pia' do koubasanan dii nokokurian id komulakan diondo.

Kinoyonon poingiion diolo miagal do Tenom, Kemabong, Pensiangan, Tawau (Merotai om Kalabakan), Tongod (Pinangah om Inarad) om Keningau.Pogulu po, miion yolo id suang do walai anaru om kikoposion olidang om osinonod id paganakan tagayo. Kogumuan yolo nopo nga momuumutanom di mongundaliu, magasu om magapon sada id bawang. Yolo nogi ti nga mamadalan koposion di momuhu aasil talun miagal do (salong, wakau om nogi paa'pomosuon). Babaino nopo, tinaru Murut kikaraja id sektor ginumuan id gana' sinikulan, kolidasan om koumoligan.

Hogot 'Murut' tumanud kumaa tinimungan tulun di poingiion id somok do nulu toi ko' id tana' akawas id Pedalaman Sabah. Kiwaa nogi o Murut id piipiro kinoyonon miagal do Keningau, Tenom, Pensiangan, Sipitang, Kalabakan, Beaufort om Kinabatangan. Tinaru Murut kiboogian kumaa Murut Tahol toi ko' Tagal, Tidung atoi ko' Tirong, Timugon, Sembakung, Paluan, Bookan, Kalabakan, Murut Serundung, Murut Agabag toi ko' Ahavah,Tanggara toi ko' Tanggala, Kolor toi ko' Kolod toi ko' Akolod, Murut Nabai, Murut Gana toi ko' Hana om Murut Lundayeh[3]/ Lun Bawang. Id honggo tinaru Murut haro 2.9% mantad tulun id Sabah, 120,000 tulun. Tinaru Murut nogi kiwaa id Brunei, Sarawak om wolit Kalimantan. Tinaru Murut kiboros sondii di mogisuusuai miampai tinaru Murut i suai miagal do Lun Bawang/Lun Dayeh. Ii nopo di nga kifaktor geografi sabaagi kaantaban id piromutan boros diolo.

Tinaru Murut nogi mamaramai pipiro karamayan miagal do Tadau Raya Aidilfitri, Krismas, Toun Wagu, Ababayan Pisasawaan, polobongon, om Karamayan Kalimaran, karamayan mongomot do parai di haro piagalan miagal do Tadau Kaamatan montok tinaru Kadazan-Dusun. Id era moden, kotinaruan Murut koontok do proses pomodenan om ogumu i kumaraja id sektor kopomorintahan, swasta, om miion id kinoyonon kakadayan. Mulong pia' do ingkaa, kadato' om koubasanan tinungkusan kakal po poubason id tikid tadau.

Kadato' pisasawaan tinaru Murut, lolobi po Murut Tahol toi ko Tagal, kakal po oubason gisom baino om paharoon id walai anaru miampai mogisuusuai kadato' tradisional. Iso kadato' di toponsol kopio nopo nga 'tina'uh', kadato kapanahakan hantaran mas pisasawaan dohuri no mantad sowoon kusai kumaa sowoon tondu. Kadato' diti nokoindalan ontok ababayan pisasawaan toi ko pipiro toun alapas dii, tumanud kasagaan sowoon kusai. [4]

Suai ko ii, konsep ponguhupan id paganakan poubason id kotinaruan Murut. Paganakan sowoon kusai kitonggungan monguhup paganakan sowoon tondu soira haro kosusaan, miagal do paganakan di mogidu pogun. Poguhupan diti kohompit id aspek lokis, kousinan, om kotos. Sabaagi poomitanan, monongiwan kusai (tumakin) nuru' do monguhup id kapamalanan kolobongon, momonsoi lungun toi ko momowokok lobong. Ingkaa nogi, paganakan sowoon tondu (inuot) manahak sokodung tisuli' kumaa paganakan sowoon kusai id kaantakan di miagal. Koponguhupan diti kopianit kopoundaan takanon, kakamot kokomoi kolobongon, om lokis karaja ontok kopomolobongon. Koubasanan diti kitudu' popogirot piunungan paganakan di ogirot id tulun ginumuan kotinaruan Murut alapas piipiro toun nakatalib tumanud kasagaan paganakan sowoon kusai. [5]

[6][7][8][9][10]

Kotumbayaan

[simbanai | simbanai toud]

Id pogulu po, kikotumbayaan diolo do koubasanan angkapio, iso koubasanan sompori-pori toi ko' id tinimungan kotinaruan, suai ko ii, kikotumbayaan nogi diolo do konsep amamahun, tosundu suai di miion id koposion suai miagal id iso kinoyonon, puun toi ko' tayam suai miagal do :- timbolong, induluyon, panggaangon om ogumu po. Tumanud kotumbayaan diolo, Aki Kopuno toi ko' ngaran suai dau, kinapuuno nopo nga kuasa di momonsoi nunu nopo id pogun, poinsuang nogi do tulun.[11] Babaino, kogumuan kotinaruan Murut majoriti dau kiugama do kristian.

Sayau Koubasanan

[simbanai | simbanai toud]

Sayau Magunatip nopo nga iso sayau koubasanan tinaru Murut, lolobi po Murut Timugon mantad watas Tenom, Sabah.[12]

Rasuk Koubasanan [13]

lohouon sabaagi do babaru linantian om garung dii nopo nga tapi' linantian. [14]

Pipirot

Himpogot di kiwontuk siling pirok, pipirot linggit imorod miampai mogisuusuai manik-manik di ointutunan sabaagi do aki-aki, nampalur, kotos, bungkas, aki' om olod.

Salupai

Kakamot ponindak tulu di imporod miampai manik-manik.

Sinikot

Tolu set pin tokobuk di imporod miampai sinikot tataun id boogian sanggul. Sinikot tataun kitali di anaru om imporod miampai manik-manik.

Rarangkol

Balantai di kiwaa piipiro kawo do manik miagal do bungkas, kotos, aki' pangungupu', bulul, olod, om ogumu po.

Holong

Piipiro pasang golong di nowonsoi mantad kulit kokogis di agayo lohouon sabaagi do holong sulou.

Rasuk Kusai

[simbanai | simbanai toud]
Babaru puputul [15]

Kulit kayu. Kulit kayu dii nonuoon mantad puun puputul (Artocarpus Kunstleri). Ii nopo dii nga noputul tumanud koonoruan di kosudong tumanud fesyen jaket aiso longon om cawat. Sabut mantad roun tintingabai nogi gunoon om imporod miampai motif manik-manik nowonsoi mantad longon di osuhatanan.

Aba puputul

Cawat di sokuri-kuri dau duo meter di nowonsoi mantad tonsi kulit mantad puun puputul. Kain di lumipantai koduduo gakod om norilitan id posorili tangkong. [16]

Tupi'sinulatan

Kakamot ponindak tulu di nowonsoi mantad kulit puun di imporod miampai wulu tuwou (Argus Pheasant) toi ko' iso pasang sinikot.[17]

Iso boogian mantad wontuk motif di kiwaa id rasuk koubasanan Murut:[13]

  • Sinusu'
    Wulu tombolog tubou.
  • Inimburu
    Wotik kiwontuk limbata.
  • Inakaang
    Roun mantad puun puputul di noulud misowoli id iso ruludan.
  • Sinuli
    Piipiro poring di noulud maya mitingkat.
  • Kalayam manuk
    Wotik di kowontuk kangkaram manuk.
  • Sinusulou
    Wotik kiwontuk sulou (sulou=kokogis di agayo)
  • Mato nu orou
    Wotik di kiwontuk miagal do tadau.

Nuut gakod

[simbanai | simbanai toud]

Mintong nogi

[simbanai | simbanai toud]
  1. ↑ "2010 Population and Housing Census of Malaysia" (PDF) (id boros Malayu and Inggilis). Department of Statistics, Malaysia. Pinoopi mantad sand̠ad (PDF) ontok 11 October 2012. Linoyog ontok 17 June 2012. p. 107
  2. ↑ William W. Bevis (1995). Borneo Log: The Struggle For Sarawak's Forests. University of Washington Press. p. 152. ISBN 0-2959-7416-8.
  3. ↑ "Dunia unik Lundayeh". Pinoopi mantad sand̠ad ontok 2018-10-07. Linoyog ontok 2013-08-26.
  4. ↑ Adat Tinauh Murut Tagul[noputan di napatai sogigisom]
  5. ↑ Sikana, Lianah Binti (2009-07-30). "DAERAH SEPULUT: ADAT "TINAUH"". DAERAH SEPULUT. Linoyog ontok 2025-05-23.
  6. ↑ "Vanilla Chocolate: Perkahwinan Masyarakat Sabah & Sarawak". Vanilla Chocolate. Linoyog ontok 2025-05-23.
  7. ↑ "KAUM MURUT-205297". Linoyog ontok 2025-05-23.
  8. ↑ "Kepelbagaian Etnik Sabah Di Malaysia - Kaum Murut". sites.google.com (id boros Malayu). Linoyog ontok 2025-05-23.
  9. ↑ Sikana, Lianah (2012-05-09). "Cinta Murut: BAB 2 :TINJAUAN LITERATUR ADAT BERIAN SAMPAI MATI". Cinta Murut. Linoyog ontok 2025-05-23.
  10. ↑ Buntung, Mastinah; Ramli, Mohd Anuar; Marinsah, Syamsul Azizul (2020-12-31). "KONTRADIKSI ANTARA ADAT DAN SYARIAT DALAM AMALAN PERKAHWINAN MASYARAKAT MURUT TAHOL DI DAERAH NABAWAN, SABAH: Contradiction of Custom and Islamic Law in the Practice of Marriage in Murut Tahol Community, Nabawan District Sabah". MANU Jurnal Pusat Penataran Ilmu dan Bahasa (id boros Inggilis). 31 (2): 47–47. doi:10.51200/manu.v31i2.2640. ISSN 2590-4086.
  11. ↑ Master Dengan Komik, Pelangi Publishing Group Bhd .
  12. ↑ Pelangi Publishing Group Bhd Amazon.com MPH, Sejarah murut memuja semangat padi, By Nadira Yusop & Azizah Abu Chik
  13. 1 2 An Introduction To The Traditional Costumes of Sabah, disunting oleh Rita Lasimbang & Stella Moo-Tan, terbitan Natural History Publications (Borneo) Sdn. Bhd dengan kerjasama Jabatan Muzium Sabah, 1997
  14. ↑ Ethnics Profile: The Murut - Costume of Women
  15. ↑ PAKAIAN TRADISIONAL KAUM MURUT
  16. ↑ Murut
  17. ↑ BUSANA SABAH[noputan di napatai sogigisom]</ref]

Pautan suai

[simbanai | simbanai toud]

Templat:Tinimungan tinaru id Malaysia

https://www.facebook.com/Lets-speak-Murut-111327377814299/