Pinakol
Vinusak (flowered plant), one of the four motifs of pinakol | |
| Type | Beaded ornament |
|---|---|
| Material | Seed beads |
| Place of origin | Kudat District, Kudat Division, Sabah |
| Manufacturer | Rungus people[1][2] |
Pinakol nopo nga manik ponginlumis koubasanan winonsoi om asaru gunoon tinimungan kosumandakan tulun Rungus id watas Kudat, Sabah, Malaysia ontok tadau pisasawaan om maamaso karamayan Magahau.[3][4] Iti nopo nga posulungon id liou, hinonggo anaru om ogumu banang diti pinakol.[5] Kapamansayan pinakol diti nosiliu sabaagi iso tungkus koubasanan id tinimungan tinaru Rungus, lobi po id tinimungan kosumandakan, hinonggo pinotungkus kumaa tangaanak tondu mantad sukod gulu kumaa sukod wagu.[6][7] Okito pisuayan wotik di gunoon tulun Rungus montok momonsoi pinakol om tinaru suai id Sabah tu' asaru gunoon iti sabaagi ponginlumis basaan koubasanan Rungus, ii kosoruan do oitom.[8]
Kakamot
[simbanai | simbanai toud]Apagon do mogihum o linsou manik gunoon montok momonsoi pinakol. Notimung o tongomanik dii maya pialanan miampai papadagang Cina om Brunei om nogi tulun sandad.[9] Ontok timpu di laid, tongoulun di kiwaa ogumu manik nopo nga oilaan sabaagi tulun di asawat koingkakat-kakato' om ogumu tusin tu' manik nopo diti nga apagon aanu.[9] Mantad dii, pinakol nopo nga intangan sabaagi ponginlumis di oponsol montok basaan koubasanan tinaru Rungus, loolobi po kumaa tongondu, tu' iti nopo nga iso kointutunan do tinaru diolo.[9] Kiwaa nogi kotumbayaan do manik nopo nga mongopi koduuduo sakag diolo om potungkuson kumaa tangaanak tondu, ii kiwaa pionitan do kolumison. {sfn|Desa|Bakhir|2025|p=48}}[10] Pinakol nogi nga iso ponginlumis montok basaan koubasanan tulun Rungus pogulu timpu korikatan tulun labus id Borneo.[11] Karaaralano momonsoi ponginlumis diti nopo nga maganu timpu di alaid om momoguna kogorisan tinan di ogumu tu' minog sorisidon kopio.[12]
Sukuon
[simbanai | simbanai toud]- ↑ Mahfar & Jusilin 2017, p. 4.
- ↑ Nabilah Zainuddin & Nurul Yaqin 2024, pp. 230–246.
- ↑ Zhee Earn, Chee Cheang & Pangayan 2024, p. 106.
- ↑ Roslily, Glory (27 Milatok 2025). "Pinakol: Sabah's Stunning Beaded Heritage". Hello Sabah. Linoyog ontok 16 Mahas 2025.
- ↑ Eliot 2002, p. 450.
- ↑ Kamal, Noor Fazrina (28 Gumas 2008). "Manik pinakol keunikan budaya Rungus" [Pinakol beads the uniqueness to Rungus culture]. Utusan Malaysia (id boros Malayu). Pinoopi mantad sand̠ad ontok 29 Gumas 2008. Linoyog ontok 16 Mahas 2025.
- ↑ Renata, Nova (9 Gomot 2025). "Sabah beadworks bring opportunity for women entrepreneurs". The Borneo Post. Pinoopi mantad sanḏad ontok 17 Mahas 2025. Linoyog ontok 17 Mahas 2025.
- ↑ "Pakaian Tradisional Momogun Rungus" [Momogun Rungus Traditional Clothing]. Sabah Education Department (id boros Malayu). Pinoopi mantad sand̠ad ontok 19 Milatok 2008. Linoyog ontok 17 Mahas 2025.
- 1 2 3 Desa & Bakhir 2025, p. 48.
- ↑ Mahfar & Jusilin 2017, p. 11.
- ↑ Zhee Earn, Chee Cheang & Pangayan 2024, p. 92.
- ↑ Zhee Earn, Chee Cheang & Pangayan 2024, p. 103.
Bibliografi
[simbanai | simbanai toud]- Eliot, Joshua (2002). Malaysia Handbook: The Travel Guide. Footprint Handbooks. ISBN 978-1-903471-27-2.
- Desa, Mohd Asyiek Mat; Bakhir, Norfarizah Mohd (2025). Seni dan Reka Bentuk dalam Kearifan Tempatan [Art and Design in Local Wisdom] (id boros Malayu). Penerbit USM. ISBN 978-967-461-903-9.
- Mahfar, Siti Fariza; Jusilin, Humin (2017). "REKA CORAK DAN SIMBOLISME MOTIF PINAKOL DALAM PAKAIAN MASYARAKAT RUNGUS DI SABAH" [PATTERN DESIGN AND SYMBOLISM OF PINAKOL MOTIF IN THE CLOTHING OF THE RUNGUS COMMUNITY IN SABAH]. Jurnal Gendang Alam (id boros Malayu). 7: 1–18. doi:10.51200/ga.v7i.1047. Pinoopi mantad sanḏad ontok 8 Manom 2024 – via Universiti Malaysia Sabah Jurnal Management System.
- Zhee Earn, Tang; Chee Cheang, Sim; Pangayan, Victor (2024). "PERUBAHAN KOSTUM DAN AKSESORI MOMOGUN RUNGUS DI KUDAT, SABAH: SATU TINJAUAN AWAL" [THE CHANGES IN THE MOMOGUN RUNGUS COSTUME & ACCESSORIES IN KUDAT: A PRELIMINARY SURVEY]. Jurnal Kinabalu (id boros Malayu). 30: 90–108. eISSN 2600-867X. Pinoopi mantad sanḏad ontok 17 Mahas 2025 – via Universiti Malaysia Sabah Jurnal Management System.
- Nabilah Zainuddin, Noor Amalia; Nurul Yaqin, Lalu (2024). "The Rungus Longhouse of Bavanggazo: Preserving Sabah's Cultural Heritage". International Journal of Linguistics and Indigenous Culture. 2 (3): 230–246. Pinoopi mantad sanḏad ontok 17 Mahas 2025.
Pambasaan potilombus
[simbanai | simbanai toud]- Chong, Li Ken (2004). Corak geometri gubahan manik Pinakol masyarakat Rungus [The geometric pattern of the Pinakol bead composition of the Rungus community] (id boros Malayu). Universiti Malaysia Sabah.
Noputan labus
[simbanai | simbanai toud]
Media related to Pinakol at Wikimedia Commons
- "Pinakol: Koleksi Seni Manik Rungus" [Pinakol: Rungus Bead Art Collection]. Universiti Malaysia Kelantan (id boros Malayu). Pinoopi mantad sanḏad ontok 17 Mahas 2025.