Retorik
Retorik (mantad gamut boros Yunani: ῥήτωρ; rhêtôr, pemidato, mongingia) nopo diti nga soni toi ko' kararalano minonisiwo maya boros lisan, visual toi ko' ponuatan. Komoyon do retorik diti nga nakalaab no ontok do nokosiliu o retorik iso gana ponoriukan id universiti. Montok dii, retorik klasik (miagal di pinokomoi id sawat) misuai kumaa retorik komtemporari i nogi kapa'ampai linahas do tiks ponuatan om visual.
Retorik klasik minangan ia'o id suang sastara liberal mantad om poinsuang id tinimungan trivium. Id suang zaman doulu om pintangaan ponoriukan puralan boros i poposotol do pomogunaan boros di otopot, kosudong, kaakun do ginawo om kibagas id suang ponoriukan om kritikan karya sastara. Logik nopo nga poposotol pongumbalan om pamansaian kaba'alon wagu maya karaaralano tuhot om tisimbar. Om retorik nopo nga poposotol do karalano minonisiwo id suang kinoyonon ogonop om pulitik, miagal do Dewan Pitimungan toi ko' kuut. Kogumuan Retorik nga oguno id suang tinimungan tulun demokratik miampai prinsip kobibasan mimboros , kobibasan kitinimungan om kobibasan pulitik.
Konsep retorik nopo diti nga nakalaab no mantad gana pulitik, kooturan, pionitan do ogonop, pamataran, om popointutun kumaa gana suai miagal kosianan tulun, ugama, sains sosial, kawartawanan, sajara, kosusastaraan, kartografi om soni monguridong.
Retorik nogi nga soni kopolombusan boros i kibagas montok mamagayat ginawo do tulun ginumuan toi ko' audiens. Id suang boros suai, retorik nopo diti nga kokomoi kumaa pomogunaan boros di kibagas montok mamagayat ginawo om nogi maganu tarad mantad do audiens kumaa isoiso i maan poilango id suang do booboroson toi ko' ponuatan. Montok dii, haro nogi koboros do retorik nopo diti nga sabaagi pomogunaan boros di aiso kasagaan ginawo mantad popoboros. Suai ko' ii, retorik nogi diti nga okon no ko' momoboros do boros nga nogi kokomoi do soboogian mantad ponuatan toi ko' boboroson i oulud id suang iso wacana. Daamot dilo, nakagayat o retorik id suang do ralan minonisiwo tulun ginumuan miampai mogikaakawo ralan wacana i kaanu mamagayat gianwo om au kosinduol, (Jesus M. Larrazabal dan Kepa Korta, 2015). Montok dilo, retorik diti okon no ko' oponsol montok popintalang pongohuyadan, nga nogi montok papaasil, popotolinahas om mongiro bontuk wacana i ginuno montok monosiwo. (Jesus M. Larrazabal dan Kepa Korta, 2015). Sumusuhut, pomogunaan retorik kaanu popounsub ralan di wonsoyon id sosial (Hauser 2002: 3) mantad wacana teks i mamagayat om papatarad do tulun ginumuan.