Pergi ke kandungan

Tempok

Mantad Wikipedia
Tempok kawo roun piasau basaan tinimungan tulun sandad Negrito.

Tempok (ointutunan nogi sabaagi boh hor, sajak, om ta jug, nopo nga pamalahawan montok basaan tulu koubasanan montok tulun peribumi Melayu Proto, Negrito om Senoi id semenanjung tanah Melayu. Koubasanan nopo nga wonsoyon ii mantad roun anaru miagal do roun piasau, nipah, salak, om mengkuang, i sinorut montok mombontuk iso corak om osiliu iso nuradan i pakayon id tulu sosongulun.[1] Kiwaa nogi kawo tempok i winonsoi mantad kulit puun om kakamot sandad posorili suai.

Insaru ii pipasangon do basaan suai miagal do rasuk i winonsoi mantad kulit puun, selempang roun, om suai-suai po i nosiliu soboogian mantad ponindak diolo.[2]

Peristilahan

[simbanai | simbanai toud]

Hogot 'tempok' nopo nga mantad booyungan boros Senoi miagal do Semai om Temiar, om ingkaa nogi montok hogot 'boh hor'. Tinimungan boros Negrito nopo di pogulu po nga momoguno istilah 'sajak' om 'ta jug', nga aiso toud i kaanu popointalang etimologi.[3] Tulun sandad Melayu Proto miagal do Jakun nopo nga momoguno hogot 'putaran' toi ko' 'tanjak' ontok di timpuunon i.[4]

Baino, kogumuan tulun sandad id Malaysia momoguno istilah tempok sabaagi pamalahawan umum montok oinsanan basaan tulu koubasanan tulun sandad i winonsoi mantad kakamot sandad posorili.[3]

Tempok roun paka reka ramu winonsoi tangaanak tulun sandad Kensiu.
Tempok roun nipah tulun Mahmeri.

Kiwaa piipiro kawo tempok tumanud karaaralano monorut om kakamot i gunoon:[3]

  • Tempok roun sigup winonsoi mantad roun-roun oporoi miagal do roun salak i sinorut mombontuk corak momoguno wotik toi ko' legap roun, om pakayon do tinimungan Senoi.
  • Tempok roun paka winonsoi mantad kakamot sandad posorili i oporoi om poogoton poinsorili tulu, om gunoon do tinimungan Senoi om Negrito.
  • Tempok roun nipah winonsoi mantad roun anaru om alaab miagal do nipah, mengkuang, om piasau i sinorut poinsorili tulu, koubasan nopo nga miampai linopi-lopi kibontuk bunga id dumbangan, om pakayon do tulun Temuan om Mahmeri.
  • Tempok roun piasau kaagal-agal do tempo roun nipah, nga kiwaa o ceracak om aiso lopian bunga, om gunoon id pialatan oinsanan tulun sandad semenanjung.
  • Tempok kulit puun terap winonsoi mantad kulit puun i pinolomok sumiliu kaagal-agal kain olomok, om gunoon do tinimungan Melayu Proto.
  • Tempok roun mengkuang winonsoi mantad roun anaru om alaab i linopi sumiliu piipiro bontuk om corak montok monutub boogian tulu, om gunoon do tulun Jah Hut.

Tempok nopo di poosilon mantad roun sumoonu gunoon maso di kawawagu noupu, om haro nogi i gunoon soira otuuh. Kogumuan tempok kawo roun nipah om kawo roun piasau maan lopio ontok di wagupo om otomou po montok popouhan proses momolopi/momolikob.

Koubasanan

[simbanai | simbanai toud]

Oponsol o Tempok id suang koubasanan tulun sandad id Malaysia. Ii nopo pogulu po, pakayon ii do tok batin om bomoh antakan istiadat om karamayan miagal do pisasawaan om sewang.[3] Sundung do ingkaa, gunoon nogi ii do tulun-tulun keramaian sabagaai panakatanda koubasanan diolo. Montok piipiro tinaru tulun sandad miagal do tinaru Jakun, otumbayaan yolo do tempok nopo nga kiwaa sunduan i mongumolig sondii om tinaru diolo.[5]

Nosiliu nogi ii panakatanda koimayaan om kopisaan tulun sandad id semenanjung.[6] Puru Dewan Rakyat Cameron Highlands, Ramli Mohd Nor puru nogi do Dewan Rakyat om mongunguhup speaker Dewan Rakyat tulun sandad koiso, minopoimbulai sajara soira nokotindapou doid kopongukaban sidang Dewan Rakyat miampai minamakai tempok mikuo basaan poinhimagon om minongimpuun boros-boroson id suang boros Senoi soira nakalantoi doid kopomilian tokoro ontok toun 2019.[7][8]

Insaru osiliu o tempok sabaagi pongitanan koubasanan Malaysia antakan haro abaabayan oponsol.[9] Pataranon om pobolion nogi ii kumaa tulun ginumuan sabaagi toud kousinan pomoruhang momogun tulun sandad.[10][11]

  1. Idris, Siti Rohana (2022-01-29). "Tikar mengkuang, tempok daun salak kraf tangan Orang Asli". Berita Harian (id boros Inggilis). Linoyog ontok 2025-07-29.
  2. MISRANI, SAIRUL ZAMRI (2023-02-06). "Gadis Kampus: Cinta Nur Syazwani pada tarian sewang". Kosmo Digital (id boros Malayu). Linoyog ontok 2025-07-29.
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 Pemakaian & Jenis Tempok. Muzium Senikraf Orang Asli. 2024.
  4. BAKRI, MOHAMAD HAFIZ YUSOFF (2023-12-03). "Tempok Pelendong Ang: Mengintai seni, identiti Orang Asli suku Jakun". Utusan Malaysia (id boros Malayu). Linoyog ontok 2025-07-29.
  5. Sidek, Shima (2023). Tempok Pelendong Ang (id boros Jakun). Kanta. ISBN 9789671930014.
  6. Abdullah, Sharifah Mahsinah (2019-08-23). "'Tempo headgear symbol of Orang Asli unity' | New Straits Times". NST Online (id boros Inggilis). Linoyog ontok 2025-07-29.
  7. AHMAD, MOHD RASDAN (2022-12-19). "Pakaian Ramli Mohd. Nor jadi tumpuan Dewan Rakyat". Kosmo Digital (id boros Malayu). Linoyog ontok 2025-07-29.
  8. SUKAIMI, SITI A'ISYAH (2024-10-18). "Belanjawan 2025: Ramli pakai tempok, aksesori Orang Asli". Kosmo Digital (id boros Malayu). Linoyog ontok 2025-07-29.
  9. Aisha Hani Nor Azmir (2025-05-23). "Orang Asli Culture Showcased Alongside 46th ASEAN Summit". newspaper. Kuala Lumpur. BERNAMA. Linoyog ontok 2025-07-29.
  10. BERNAMA (2023-07-09). "Kampung Bakar Batu Orang Asli Womenfolk Seek Help Marketing Their Fish-scale Jewellery". BERNAMA (id boros Inggilis). Linoyog ontok 2025-07-29.
  11. Ithnin, Hafiz (2017-12-05). "Keunikan Orang Asli". Harian Metro (id boros Inggilis). Linoyog ontok 2025-07-29.