Tubau

Tubau (Jawi: ݢاسيڠ) nopo nga iso kawo pomoinan i milo tumurug ontok paksi dau, miampai mongimbang ontok iso titik. Tubau nopo nga pomoinann koubasanan tulun-tulun Malayu mantad di gulu po. Kosoruan pomoinan iti kalapas maso mongomot. Pomoinan tubau piala'on pialatan kampung. Nakalantoi nopo nga kiroon tumanud timpu tubau kaanu tumurug. Kiharo duo kawo tubau i asaru pomoinan iri nopo nga tubau uri om tubau pangkah.
Etimologi
[simbanai | simbanai toud]Guasan "tubau" gunaan tulun Semenanjung Melayu, Sumatera om Kepulauan Riau insiriba hogot gamut Proto-Austronesia *gasiŋ. Ngaran-ngaran iso kinoyonon serantau Nusantara i iso tinungkusan kaakup:[1]
Karalano momonsoi
[simbanai | simbanai toud]Winonsoi o tubau mantad kayu bebaru, kemuning, merbau, rambai, durian toi ko' kundang. Imoliton o kayu dii gisom adadi bontuk do tubau.
Winonsoi o tali tubau mantad kulit puun bebaru. Nga baabaino nopo diti nga winonsoi mantad tali nilon. Ninaru tali tubau kosoruan nopo nga tumanud do ninaru longon sosongulun. Kosoruan 1 meter o ninaru. Tumau piasau montok mamalamou pomoguraan do tubau.
Kawo-kawo gasing
[simbanai | simbanai toud]Karalano mamain tubau
[simbanai | simbanai toud]Karalano mamain do tubau di gulu om baino nopo nga amu ogumu o pisuaian. Pogulu do toun 1970, amu oulud o pomoinan tubau id Malaysia om misuai pialatan watas miampai watas suai. Mogikaakawo bontuk, ginayo om kogunoon tubau popisiuai woyo tubau om momobontuk sistom pomoinan i nogi' misuai. Id suang pomoinan tubau, koinsanai mamamain minog kiharo kabaalan monurug, memangkah, mongowit, poturidong om mongobi uri tubau.
Momorilit tali
[simbanai | simbanai toud]Kiharo 2 karalano momorilit tali iri nopo nga miampai karalano momorilit id longon toi ko' momorilit id tunturu ganangkis. Koduo-duo karalano diti oponsol pogulu Terdapat 2 cara untuk melilit tali potimpuun do pomoinan tu tali i oulud om amu adalaan anaru kaanu papaasil turug tubau di osonong. Karalano di kumoiso ginuno miampai poposuang lunggayan tali doid suang longon mamamain om cecincin iri nopo nga duntu tali i kinogos obulugu kaanu ponyimpul poimpasi. Ahal diti kaanu papasanang mamamain tu soira gayaton, amu iri asanang do oukab. turug tali doid longon nopo nga tumanud kumaa mamamain montok do haro poriliton doi longon wanan toi ko' longon gibang. Turug rilit tumanud kumaa tulun mamamain montok papatantu mamamain do osinggawa miampai rilit tali dii. Rilit tali kosoruan wonsoyon sondii.
Karalano di kumoduo nopo nga' wonsoyon miampai momonsoi rilit doid tunturu ganangkis mamamain. Pomilian tunturu ganangkis mibagal id ponong wanan toi ko' gibang tumanud mamamain. Pondulung doid duntu tali posuangon doid tunturu ganangkis do mamaamain sumusuhut tali dii poriliton doid palad. Kosoruan karalano diti ogumu wonsoyon do mamaain i kiumur-umur no tu miampai karalano diti kaanu o tali adadi anaru om kapaasil gakaman di lobi okoris doid tubau. Montok papasanang rilit doid liou tubau, minog o mamamain poporilit koinsanai tali id longon miampai mongiduan piipiro sentimeter(cm) montok papasanang mamamain mongilo linambap, kolomion om kinatat do tali. Kalapas Selepas ponurugan do tubau wonsoyon, poriliton o tali doid longon toi ko' palad gisom aawi montok papasanang karaja mangakat toi ko' poturidong do uri.
Momorilit tubau
[simbanai | simbanai toud]Kiharo duo karalano momorilit do tubau i asaru do gunoon, iri nopo nga' momorilit doid longon pogulu om suhutonon nogi do poriliton doid posorili tubau. Karalano suai nopo nga irad di wonsoyon do mamamain tubau koubasanan iri nopo nga momorilit tubau miampai mongogos doid puun kayu mooi do' rilit adadi lobi oulud montok papaasil turug di alaid. Koinsanai tubau i poriliton minog do papatantu doid lihawa, alaab om patak dau mooi do id kowoowoyoon di arata, karaja mamarata dau minog no do wonsoyon miampai mongikir, mongotuk toi ko' mongisu miampai karatas kaca. Montok papaasil gakaman di agaras kosoruan sopuan di mamamain tubau do kanji id boogian lihawa do tubau.
Montok momorilit, minog do igitan o tubau miampai longon gibang om longon wanan nopo nga tumounda montok momorilit. Tunturu golohing gibang gunoon montok monodos rambu doid liou do tubau. Rilit tali doid tubau nopo nga sumaap do wayaan jaam om minog o tali do gayaton miampai ogirot om agaras. Pinluda'an koduo om kotolu minog do wonsoyon irad rilid di kumoiso. Rilit di sumusuhut nopo nga minog do toririmo korikot id lihawa do ttubau montok maganu rilit di oulud om opiit. Maamaso do momorilit, minog do papatantu amu kopiampap toi ko' kopisopilang o tali. Nung adadi iti, amu osulimbang om koligogon kumaa koinsanai tulun.
Monurug tubau
[simbanai | simbanai toud]Kiharo mogikaakawo karalano id suang monurug do tubau. Monurug tumanud karalano i otopot kaanu papaasil turug di poturidong , agaras, osikap om potimporon. Montok papaasil turug irad diti, laang i nulud minog do tumanud karalano di otopot mooi do amu aratu o tubau miampai potogiging, okulong toi ko' amu osulimbang. Koubasanan kiharo duo kawo turug i asaru do gunoon, iri nopo nga turug sorong tarik om turug sentap. Montok turug sorong tarik, minog do igitan o tubau miampai potogiging om pogura'on doid tolikud. Maamaso dii, minog do pointarad o mato doid ponong dumbangan. Kinoyonon tubau minog no do toririmo potogiging maamaso gura diti. Maamaso do popoturug, minog do potogiging o kowoowoyoon do tubau gisom korikot o tubau doid dumbangan, kalapas dii poturidongon nogi o tubau pogulu do pologoson. Kowoowoyoon tinan minog do osiriba amu osodu mantad di pataradon i mangan poturugo. Turug longon tumanud do turug tubau om tinan tumuku kiikiro do 45 darja. Turug woyo diti asadang do osiriba om osomok.
Montok turug atarom, woyo turug diti kapaasil turug di poturidong, ligat om agaras. Igitan do mamaamain o tubau miampai kowoowoyoon di poturidong, iri nopo nga tulu tubau ponong doid sawat om kakaton miampai akawas. Kinoyonon longon kiikiro 30 darja mantad popod longon. Poturugon o longon doid ponong kinoyonon di pinotarad miampai kowoowoyoon tubau di poturidong gisom korikot doid dumbangan, pogulu do pologoson. Kalapas koturidong o tubau doid tana, mangan tokuri do pajok tagaras om papatantu do doid kowoowoyoon puridong o tubau. Nung amu, amu osulimbang o turug do tubau om turug nga amu nondo songkuro osikap. Kakaton o tubas doid pompod lihawa pogulu do poturugon.
Monurug tubau
[simbanai | simbanai toud]Monurug nopo nga' iso gura di oponsol id suang pomoinan tubau. Tarad, pongintangan om turug minog do kopunong koonong doid pinotarad mooi do kaanu o tubau do papaasil uri di osikap, poturidong om agaras. Kiharo apat woyo pangkahan i asaru gunoon do mamamain id suang nuununu nopo piboi'an, iri nopo nga' pangkah totok, pangkah hentak, pangkah layang om pangkah tebang.
Pangkah hentak
[simbanai | simbanai toud]Montok momonsoi pangkah hentak, minog do poturidong o tinan do pemangkah. Longon nopo nga poilihon poturidong doid sawat tulu miampai mongigit tubau miampai poturidong. Pogura'on o tubau poturidong om nogi agaras doid ponong di pinatarad. Gura diti pologoson doid ponong gibang toi ko' wanan pemangkah. Tarad nopo dau nga' doid tulu, poinlaab toi ko' lihawa tubau. Nung kopunong doid pinotarad, bagas dau nopo nga atalang kopio tu kaanu iti mamabak do tubau ponikisaap. Mantad dilo no do id suang pinluda'an kosoruan pangkahan diti amu posotolon. Kawo tubau di kosudong montok momonsoi pangkah hentak nopo nga tubau berembang om tubau alabi. Pangkahan diti kihontolon mamatai toi ko' mamaraag do tubau ponikisaap.
Pangkah layang
[simbanai | simbanai toud]Kowoowoyoon tinan pemangkah minog no do oturidong. Longon nopo nga minog do poturidong doid tulu miampai mongingit tubau miampai poturidong. Pogura'on o tubau doid ponong di pinotarad miampai ologod, osikap om ologod. Pangkahan diti kosoruan kapaasil turug di osikap om kalabus miampai potilombus doid tarad kalapas popoturug. Tarad pangkahan kawo diti nopo nga boogian lihawa, poinlaab, tulu toi ko' dolikud tubau.
Pangkah tebang
[simbanai | simbanai toud]Pangkahan diti kihontolon montok papalabus tubau ponikisaap doid sodu mantad do tarad om iti nga nogi pangkahan sinodu tosodu. Montok papaasil pangkahan di agaras, kowoowoyoon pangkahan minog do poturidong. Tubau pemangkah koontok do labu tubau ponikisaap kopiagal miampai paksi dau rumikot doid tana. Tubau di bobos kopunong montok hontolon diti nopo nga' tubau lipat kajang, tubau tanjung om tubau concord tu kiwoyo di awagat om alabi.
Mangakat tubau
[simbanai | simbanai toud]kalapas poturugon o tubau, minog do kakaton ilo doid koiyonon uri i kosudong montok papatantu kosikapan dau mooi do potilombus do ogompi. Minog do kabaalan o mangakat do tubau, toboi om kalantasan di akawas.
Sukuon
[simbanai | simbanai toud]Laman Templat:Senarai rujukan/gaya.css tiada kandungan.
- ↑ Blust, Robert; Trussel, Stephen (2010). "*gasiŋ: spimning top". Austronesian Comparative Dictionary. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Linoyog ontok 15 Disember 2022.
{{cite web}}: CS1 maint: url-status (link)
Pautan labus
[simbanai | simbanai toud]- Permainan Tradisional: Gasing Diarkibkan 2008-03-06 di Wayback Machine
- Petikah akhbar mengenai gasing. Diarkibkan 2008-07-02 di Wayback Machine
- Gasing pangkah permainan tradisional masyarakat Melaka Diarkibkan 2008-03-08 di Wayback Machine
- Gambar pelbagai jenis gasing yang dimainkan di Malaysia. Diarkibkan 2008-06-20 di Wayback Machine
- Laman Perbadanan Perpustakaan Awam Kelantan Diarkibkan 2008-06-12 di Wayback Machine