Bumiputera
Bumiputera (boros Tabai) toi ko' Haing Tana' (miampai haing i boros taralom do 'tanak') nopo nga mogiigiyon mantad id iso kinoiyonon miagal ko id Kaabayan (peninsular Malaysia). Sagalai diti nopo nga andasan do sabaagi haing tana' tumanud do banis nopo nga toinsanan tinaru. Tulun Asli, Tabai (Melayu) (tumanud komoonon Lugubanis (constitution) do Malaysia), sandad Sabah om nogi Sarawak.
Komoyon hogot Bumiputera (Haing Tana')
[simbanai | simbanai toud]Bumiputera nopo nga ranzat id Malaysia sabaagi mogiigiyon mantad id pogun diti. Ranzat Tabai (Malayu) id sorili damung id Malaysia nopo nga kaum di togumu kopio id suang Bumiputera. Tongo paat do tulun sandad Kaabayan Malaysia nopo nga haro id Pahang, Pirak, Kadah, Tarangganu, Kalantan, Salangor om Johor nopo nga kaum Bumiputera nogi. Tulun-tulun sandad nopo diti nga id siriba do kosunduan Koonggomon Koimburuon Orang Asli (JAKOA) ii kiampos do mongumolig diolo om tunud sabaagi gompogun id Malaysia. Tumilombus, tulun sandad ii haro id Sabah om nogi Sarawak. Tulun sandad tagayo id Sabah nopo nga kaum Kadazandusun. Id Sarawak nopo nga Iban. Toinsanan kaum diti nopo nga tamangan om umoligon id pogun diti. Kaanu yolo tunud om koimbida'an sabaagi do ranzat sandad. Ii nopo nga miagal ko kosiwatan ponudukan takawas.
Kointayadan Ranzat Haing Tana' Malaysia
[simbanai | simbanai toud]- Tulun Tabai (kohompit no paat Tabai miagal ko Jawa, Minang, Bugis, Banjar om suusuai po)
- Haing Tana' Sabah
- Haing Tana' Sarawak
Woyowonsoi pinsiwalan
[simbanai | simbanai toud]Kogumuan woyowonsoi (policy) Haing Tana' pinoturidong namot linaid do Timpohon Kobodian Wagu (New Economic Policy, NEP) maan koponguhanan do kalantayan Haing Tana'. Tongo woyonwonsoi dii poposuung maya do ranzat, om okon konuruan kumaa tongo tinaru id Molisia miagal popot (quota) do sumuhut: koposuangan id kotinanan ponudukan dounkolunduan, komilopilian montok tungkaptuduk (scholarship) ginumuan, om kosongonuan kobodungan. Iso kaagu i oponsol kopio nopo nga' woyowonsoi diti awagat kopio patahakon kumaa tinaru Tabai Kaabayan (Peninsular) nopo, om au opiagat o ponikidan kumaa tinaru sandad Sabah om Sarawak.
Poomitanan wookon do woyowonsoi Haing Tana' nopo nga i sumuhut:
- Kaambatan poinrayat id Pialanan Tilang Kuala Lumpur (Kuala Lumpur Stock Exchange) nuru tokuri kikosongonuan 30% doun Haing Tana' do kapangarayatan. Poingampai nogi kaambatan labus pogun. Di toun 2009, woyowonsoi diti pinoidu di kolunduan Molisia id kogumuan lagob ponuungan, om konuruan pangarayatan ginumuan pinosimban nogi.[1][2]
- Tongo pomoruntana' nuru popoolu' 30-70% natadon (lot) lamin kumaa tinaru Haing Tana'. Poruhangon, nuru posuungan diolo pongurigatang tokuri 7% kumaa moomoli Haing Tana' montok tongo natadon diti. Oinsanan Haing Tana' kaanu rumamit do koimbidaan diti sundung topong tahangsuang (income level). Katalib do linaid pointantu', nunu natadon i au nakabadung milo pobodungon kumaa okon Haing Tana' nung kapamato i pomoruntana' do nokoumbal yolo do monondot do konuruan.[3]
- Piipiro balatak do tangkobtusin pinapanau kolunduan om tantu-kilaba oboli di Haing Tana' nopo. Poomitanan, i Amanah Saham Bumiputera (Huboyo Tilang Haing Tana').
- Ogumu tiwaal (project) kitigit (tendered) di kolunduan kikonuruan do tongo kaambatan manaak do tigit nopo sinongonuan do Haing Tana'. Konuruan diti kousa do tongo kaambatan okon Haing Tana' om Haing Tana' mitatabang magaang do tiwaal, om wonsoi diti roitan no do "Ali Baba". Ali, i Haing Tana', poomungan nopo maan nopo do kosontob do konuruan, om barayon di Baba (i okon Haing Tana') i Ali gatang pointantu'.
- Panaga Naakun (Approved Permits, AP) montok botilam pataakon miampai korohian do Haing Tana' kapanaakan do kasagaan kumaa Haing Tana' do mangadal (import) do botilam. Kaambatan botilam nuru ki-Panaga-Naakun do mangadal. Di toun 2004, pinaaga' di The Edge (ruput kobodungan) kigatang kiikiro RM 35,000 iso Panaga Naakun. Pinaaga' nogi diolo i tiagak Nasimuddin Amin, monikoon laid di tumpug Naza, nakaramit 6,387 Panaga Naakun id 2003, nokousa dau i songulun togumu nakaramit Panaga Naakun. Lobi ko' 12,200 Panaga Naakun nataak id 2003. Suai ko' Panaga Naakun, tongo tingaran (brand) botilam labus pogun ponuruon do mamarai buis kadal (import duty miolit do 140-300%.
Sukuon
[simbanai | simbanai toud]- ↑ "Scrapped – 30% bumi equity rule". The Edge Markets. 1 Madas 2009.
- ↑ "2021/36 "Malaysia's New Economic Policy and the 30% Bumiputera Equity Target: Time for a Revisit and a Reset" by Lee Hwok Aun" (id boros Inggeris AS). Linoyog ontok 2025-08-31.
- ↑ Julius, Lawrence (2011). "Malaysian Bumiputera -- Privileged or Just Plain Unlucky?" (PDF). HomeFinder. 37: 36–43.