Pergi ke kandungan

Shamsiah Fakeh

Mantad Wikipedia
Shamsiah Fakeh
Fail:Photograph of Shamsiah Fakeh.jpg
Kinosusuon1924
Tadauwulan
minidu pogun
20 Gumas 2008(2008-10-20) (umul 83–84)
PinamalabanganSungai Besi Muslim Cemetery, Kuala Lumpur, Malaysia
Ngaran suaiRatu Rimba (Malay for 'Queen of the Jungle')
Ointutunan montokSumaap do penjajahan kolonial British maamaso Malayan Emergency.
Luguan Angkatan Wanita Sedar.
Puruan Malayan Communist Party.
KoobpinayanJamaliah Jamaluddin (cucu tondu)

Shamsiah Fakeh (1924 – 20 Gumas 2008) nopo nga songulun nasionalis om feminist mantad Malaysia. Isido nopo nga luguan do Angkatan Wanita Sedar (AWAS), iso organisasi nasionalis kumoiso do Malaysia om nogi luguan Melayu do Communist Party of Malaya (CPM) di ointutunan kopio. Isido nopo nga tidi' di Jamaliah Jamaluddin, songulun puruan do Selangor State Executive Council om puruan do Selangor State Legislative Assembly montok Bandar Utama.

Koposion Pogulu

[simbanai | simbanai toud]

Nosusu i Shamsiah id Kampung Gemuruh toning do kakadayan Kuala Pilah, Negeri Sembilan. Nakaanu isido do pondidikan awal id Madrasah Aliah Islaiah (ointutunan nogi sabaagi Sikul Pintangaan Silam) id Pelangai, Negeri Sembilan[1] om pinaatod id Madrasah Tuddimiah id Padang Panjang, Sumatera, id hombo timpu dii nopo nga iso mantad ko' boogian do Dutch East Indies.[2] Ontok timpu dii no narahung isido do Lebai Maadah, songulun sarjana om monginginwagu Silam di kirahung.[3]

Koposion Paganakan

[simbanai | simbanai toud]

Sinumawo i Shamsiah soginumo inlimo maya pisasawaan kumoiso nopo nga tinumimpuun ontok umul 17 toun. Sawo kumoiso disido, Yasin Kina, minidu pogun maamaso mogontian isido do tanak koduo diolo om koduo-duo tanak diolo minidu pogun maamaso baragangon po. Sawo kumoduo disido, J.M. Rusdi nopo nga noilaan sabaagi songulun di manahak toilaan kumaa soujor Jepun di maamaso dii menjajah do Malaya .

Nokoumbal nogi isido nakasawo' toruhai miampai di Ahmad Boestamam, luguan talad tomulok PKMM, ii nopo nga Angkatan Pemuda Insaf (API). Id memoir disido, kiboros isido do pisasawaan miampai di Ahmad Boestamam notingkod tu aiso kopiunungan diolo kokomoi kootuson di Ahmad montok mambauar danda montok mongilag hukuman panjara tu minapalabus do iso buuk di roiton sabaagi ponginsusubu do karajaan ontok toun 1947.[1] Sundung do ingkaa, amu insan roiton o pisasawaan diti doid hombo-hombo memoir toi ko' ponuatan di Ahmad Boestamam.

Sawo kaapat dau, ii Wahi Annuar nopo nga tambalut nogi dau id Parti Komunis Malaya (PKM) di nagakam do puruan British om nojiijilan. Nosunudan i Shamsiah do sondiri isio minopotunui tinan om andasan daa dau om nokoidu no pogun. Kopiipio nopo, nojiijilan yau soliad 15 toun om minidu nogi di pogun ontok toun 1980.

Pisasawaan tohuri disido nopo nga miampai songulun kawagu puruan PKM, ii nopo nga Ibrahim Mohamad, ontok toun 1956. Kakal o pisasawaan diolo gisom kinapatayon sawo disido ontok toun 2006.[4]

Aktivisme politik

[simbanai | simbanai toud]

Ka'ampaian Pogulu

[simbanai | simbanai toud]

Sabaagi songulun momoboros di kisunduan, noilaan i Shamsiah do koduo-duo United Malays National Organisation (UMNO) om Parti Kebangsaan Melayu Malaya (PKMM), ii nopo nga parti politik Melayu tohontol ontok timpu alapas pisasangadan. Minomili isido do sumuang PKMM tu otumbayaan isido do parti dii nopo nga lobi kikomitmen kumaa perjuangan kagabasan Malaya, om kipomusarahan do UMNO nopo nga patung do British.[1] Ontok toun 1946, pinikanu isido do momuruan talad tondu PKMM, Angkatan Wanita Sedar (AWAS).

Perjuangan Kisindata

[simbanai | simbanai toud]

Miampai panalaban PKMM, API, om AWAS ontok toun 1948 pogulu pengisytiharan Darurat Malaya, om kinopogompitan tagayo do nasionalis Melayu di pononggibang, minogidu i Shamsiah kuminaa id gouton om tinumanud do Rejimen ko-10 do Malayan People's Liberation Army (Tentera Pembebasan Rakyat Malaya, CPM) di kogumuan nopo nga tulun Malayu, di nokoindalan mantad Lubok Kawah toning Temerloh, Pahang. Soira nosonsog o Rejimen ko-10 do mundorong miampai Rejimen ko-11 om ko-12 kumaa gontob Thailand-Malaya ontok toun 1953 alapas piipiro siri kinalaan soujor tuminimpuun miampai Pisasangadan Padang Piul ontok toun 1949, tinumanud i Shamsiah do perarakan dii om popotilombus perjuangan sabaagi gerila gisom pinaatod isido id China montok mongoput palajaran miampai sawo' dau, Ibrahim Mohamad, ontok toun 1956.[1]

Kinatamaan Pogun

[simbanai | simbanai toud]

Tinumimporon yolo id China om kinumaraja sabaagi broadcaster id gelombang toniba, Radio Peking id Malay language, di pinoposiar propaganda kumaa Tanah Melayu. Ontok toun 1964, noonuan yolo do timbaba' mantad parti kumaa Indonesia montok monuridong do pejabat perwakilan Liga Pembebasan Nasional Malaya. Sundung do ingkaa, amu yolo alaid do hilo tu nagakam yolo ontok toun dii nogi tu haro pomolidangan anti-komunis id Indonesia alapas Kaantakan 30 Manom. Kakal yolo poinjiil gisom toun 1967 om pinoidu maya pialatan kedutaan Republik Demokratik Vietnam om nokouli id China maya do Vietnam.[1]

Maid-laid amu osonong o piantakan di Shamsiah om Sawo do miampai di Setiausaha Agung parti, Chin Peng tu haro pibabakan politik id suang Parti Komunis Malaya (PKM) om kakasahon di nadadi maamaso Revolusi Koubasanan id China ontok timpu dii. Tiningkod i Shamsiah om sawo dau mantad parti dii ontok toun 1972. Tinumimporon yolo id Xiangtan, Hunan om kinumaraja id iso kilang besi tu amu yolo kouli doid Malaysia (i pinolodi ontok toun 1963 maya persekutuan Tanah Melayu, Singapura, Borneo Utara British om Sarawak).[5][6] Kinumaraja nogi i Shamsiah sabaagi perunding boros Malayu miampai Radio Beijing om Institut Bahasa Labus Beijing.[1]

Kinoulion id Malaysia

[simbanai | simbanai toud]

Minokisaga i Shamsiah om paganakan dau do karajaan Malaysia montok gumuli id Malaysia mantad po di toun 1985. Alapas pibatasan kotoronongon di nasain ontok toun 1989 do Parti Komunis Malay (PKM) om Karajaan Malaysia id Haadyai, Thailand, nakaanu nogi di yolo do kasagaan ontok 23 Madas 1994 om minuli i Shamsiah miampai sawo dau, tolu tanak kusai om nogi apat monongodu dau. Soira korikot id Malaysia, nasambut yolo do tupisor-tupisor Cawangan Poimbida di minangangat diolo id iso resort solinaid kira-kira 10 tadau. Noonuan yolo do taklimat om toilaan kokomoi kaadat-adaton pogun om nogi senario politik maamaso di Malaysia. Iso mantad ko' kooturan koulian do paganakan dii nopo nga pogoduhan mantad nunu nopo kohompitan id politik montok piipiro toun pogulu alapas koulion diolo. Amu nogi isido pasagaon do tumanud nunu nopo program carama' akademik.[4] Tiwanon-tiwanon tongondu disido di kitinaru Cina nopo nga amu pasagaon do sumuang id pogun diti ontok timpuunon ii nga nakaanu kasari yolo dii do status mogiigion pointatap.[6]

Memoir di Shamsiah nopo nga kumoinsan pinalabus ontok toun 2004 do Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM), nga pinotingkod tosikap do puruan kikuasa om nagayat kawagu mantad potikidon. Edisi wagu miampai kodolinan id boros Sina nopo nga pinalabus ontok toun 2007 mantad Strategic Information om Research Development Centre (SIRD) di pinopounsub kawagu do UKM montok popotikid kawagu edisi diolo doid pasaran.[7][8]

Kinapatayon

[simbanai | simbanai toud]

Alapas noontok do strok ontok toun 1999, kolidasan di Shamsiah nopo nga oluhoi no om om poinlatan id katil ontok toun 2007.[6][9] Minidu isido do pgun ontok 20 Gumas 2008 id kinoyonon tanak dau, Jamaluddin Ibrahim (tapa di Jamaliah Jamaluddin), tu haro kapaganon do pomuhobo. Nolobong isido id pamalabangan Silam Sungai besi ontok jaam 5.30 sosodopon ontok tadau di miagal.

Ii nopo nokotindapou id kapamalabangan disido dii nga pipiiro puruan politik di ointutnan miagal ko' timbalan presiden Parti Keadilan Rakyat, Syed Husin Ali, om Ahli Parlimen Democratic Action Party, Tony Pua.

Kontreversi

[simbanai | simbanai toud]

Musa Ahmad, mantan ponorikohon do Parti Komunis Malaya (PKM) di minidara'at, minonondos do i Shamsiah nopo nga minamatai do tanak, ii nopo nga minamatai tanak kotolu dau maamaso id gouton mooi do amu daa gakamon ontok toun 1981.[10]

Amu i Shamsiah minangaku do katandasan dii id suang memoir dau nga minopointalang do pinotumboyo isido do tongotambalut gerila montok patahak tanak disido kumaa mogiigion kampung montok pogoyoon soira sumuang yolo do iso watas di amu otutunan. Alapas dii nogi do nokoilo yau do kopiipio nopo nga pinatai o tanak dii. Soujor Jepun nopo nga minonugku do toinsanan kampung montok mogihum do tanak dau om minongugut do mongorib toinsanan mogiigion kampung sokiro oilaan do polisokon o tanak dii. Aiso laang suai montok polisok tihad tanak dii. Mantad dii, songulun mogiigion kampung nopo nga minamatai tanak dii miampai pinolondod. Iri pogi amu nokito do Jepun o tanak dii.[1]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 Fakeh, Shamsiah (2004). Memoir Shamsiah Fakeh: Dari AWAS ke Rejimen Ke-10. Bangi: Universiti Kebangsaan Malaysia Press. ISBN 967-942-659-9.
  2. "Shamsiah Fakeh, the Iron Lady of the Communist Party of Malaya". BERNAMA. 21 October 2008. Linoyog ontok 21 October 2008.
  3. "Lebai Maadah: Controversial Reformist Scholar of the Younger Generation". Islamic Da'wah Foundation Malaysia. 29 November 2005. Linoyog ontok 21 October 2008.
  4. 4.0 4.1 "To exile and back again". The Star. 25 May 2008. Linoyog ontok 21 October 2008.
  5. "To exile and back again". The Star. 25 May 2008. Linoyog ontok 21 October 2008.
  6. 6.0 6.1 6.2 "Perisik tentera, jejak pemimpin komunis Shamsiah Fakeh". Free Malaysia Today (id boros Malay). Linoyog ontok 20 August 2022.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
  7. "New edition of Shamsiah Fakeh's book launched". 19 November 2007. Linoyog ontok 22 October 2008.
  8. Fakeh, Shamsiah (2007). Memoir Shamsiah Fakeh: Dari AWAS ke Rejimen Ke-10 (2nd ed.). Petaling Jaya: Strategic Information and Research Development Centre. pp. Preface. ISBN 978-983-3782-32-1.
  9. "Veteran communist leader Shamsiah Fakeh, 84, dies". The Star. 20 October 2008. Pinoopi mantad sand̠ad ontok 20 October 2008. Linoyog ontok 20 October 2008.
  10. S, Sabda; Wahba (1981). Musa Ahmad, Bekas Pengurusi PKM Kembali Kepangkuan. Subang Jaya: Tra-Tra. LCCN 81941672.