Tenghilan
Tenghilan | |
|---|---|
| Other transcription(s) | |
| • Chinese | 丁基兰 |
Tenghilan Town | |
| Coordinates: 6°15′26.4″N 116°20′12.89″E / 6.257333°N 116.3369139°E | |
| Country | |
| State | |
| Division | West Coast |
| District | Tuaran |
| Area | |
| • Total | 4 km2 (2 sq mi) |
| Population (2010) | |
| • Total | 203 |
| The population around Tenghilan town only and does not include the whole of the other villages in Tenghilan. | |
| Time zone | UTC+8 (MST) |
| Postal code | 89260 |
| Area code | 088 |
| Neighborhood Area | Topokon, Tuaran |
| Tamu (Weekly Market) | Thursday |
Tenghilan nopo nga iso pekan tokoro om mukim id siriba kotoinaan do upis watas tokoro Tamparuli. Ii nopo nga hilo Watas Tuaran id suang Boogian Kotogisan Kotonobon Sabah, Malaysia. Tenghilan nopo nga poinlongkod id posorilu pekan okoro miampai ngaran di miagal, minsomok do ralan di popiromut Kota Kinabalu om Kota Belud.[1] Ontok toun 2010, ginumu nopo do mogigion nga kiikiro 203 tulun, kogumuan nopo nga tulun Kadazan-Dusun.[2] Pekan nopo diti nga papahangkum kiikiro 400 hektar tanah, kiikiro 17 km ponong koibutan kosilahon do Tuaran, om 25 km ponong kabaatan kotonobon do Kota Belud.[3]
Tenghilan nopo nga kiwaa iso kinoyonon komersial i tinuridong ontok toun 1930 do puru kikuasa kolonial British.I nopo timpuunon po, pongindopuan id kinoyonon diti tinuridong do komuniti Cina om Kadazan-Dusun. Baino nopo, majoriti pongindopuan id pekan nopo diti nga poinladsong id 8 deretan kadai om kogumuan nopo sanganu momogun Cina. Kawawagu diti, winonsoi piipiro unit duo misimbau montok kogunoon komersial.
Etimologi
[simbanai | simbanai toud]Longkod nopo pongindopuan om ekonomi Tenghilan nga mimpuun id Kampong Pengalan, tu Bawang Pengalan nopo nga longkod piromutan/padsakayan oponsol. Kogumuan nopo mogigion do hilo nga mantad tinaru Kadazan-Dusun , i poposiliu ababayan momutanom sabaagi ababayan ekonomi oponsol id kampung dii.[4]
Tumanud toud komuniti i poingion id kampung Tenghilan, penempatan koiso id Tenghilan nopo nga tinuridong id Pengkalan (Pengalan) minsomok do Kampung Bunga, pogulu noturidong o Tenghilan dii. Ontok nopo dii, kogumuan mogigion Tenghilan nopo nga kiugama Kristian. Mantad dii, ontok pomorintaan kolonial, ogumu mubaligh British nokorikot id Tenghilan montok monguhup komuniti osusa do hilo. Kampung Tenghilan nopo nga id kinoyonon di apatau om kigouton.
Mantad dii, pinosiliu do komuniti Tenghilan o kinoyonon posorili puun Timadang sabaagi kinoyonon montok popoindalan ababayan tikid tadau miagal fo momonsoi kakamot magapon sada (Bubu, Gagan, Siud, om Gapas), Nurod (bakul montok parai ranahon), om monompiri tali karabou i winonsoi mantad puun Timbangan. Momonsoi nogi o komuniti diti do kakamot pamaradu i ointutunan sabaagi Raradu (winonsoi mantad kayu) om Surud (winonsoi mantad poring). Momonsoi nogi yolo Binidang om Kobog maya monompiri banang (ponginlumis kostum i gunoon maso Kaamatan toi ko' ababayan pisasawaan) montok posilihon sarung, momonsoi seluar mantad susumuni i ointutunan sabaagi Lamba, Parangi, om Gapas, om nogi monorut Rindiog om momowotik Rindang mantad kulit kayu Penuhu. Ababayan komuniti diti nga popohompit nogi tumutu parai id posorili puun Manggilan.
Tangkob id boros Dusun sumuku do payanan tagayo kibontuk ourod (berdiameter 5-15 kaki om kikinawas 3-6 kaki) montok poopian parai. Winonsoi ii mantad kulit puun kinoyonon om pinoiliu id tempatan dan diletakkan di dalam gudang toi ko' kuhub parai i ointutunan sabaagi 'sulap' (id suang boros Dusun). Tangkob nopo diti nga kikinawas miagal do tulun nosukod om koubasanan poilihon id siriba puun Timadang. Tumanud susuyan, pogulu do Mindahu maganu yolo parai mantad kuhub parai om pohulion kawagu linsou parai (i noompuri no) id suang kuhub parai soira koguli mantad mindahu.
Gama do sinonim o puun Timadang miampai koposion mogigion hilo, pinungaranan o Kampung Tenghilan maya ngaran puun dii. Hino kasari o puun diti gisom baino nga tuod po noolu, hinombo kogumuan nopo tuod dii nga hilo id suang bawang om noolitan do togis om tana.
Struktur Bangunan
[simbanai | simbanai toud]
Ontok timpuunon ii, kiwaa sankawalayan no o bongunan dualai/kakadayan kayu di noonsoi do British ontok toun 1930.[5] Dualai/kakadayan kayu diti nopo nga i mitimpak ii no tu' id sawat nopo nga tionon do dudumagang om id siriba nopo nga padaadagangan, kosoruan poindalanon do tongoulun Cina. Kiwaa nogi kinoyonon paandatan di tagayo montok poilihan kakamot dagangon suai om haro nogi ralan wawayaan.[6] Struktur bongunan di kumoiso nopo nga nowonsoi mantad kayu, kitukad om dana nosimin.[7]Ontok toun 1955, winaal o iso bongunan wagu montok mogolon dii laid. Sundung do yodii, kakal po do apanggor iti bongunan laid sabaagi padaadagangan gisom dinondo. Kiwaa nogi iso bongunan wagu winaal id somok Tomu. Gisom toun 2014, kiwaa nodi bongunan kakadayan wagu id pekan tokoro Tenghilan diti miampai struktur bongunan konkrit 9 unit 2 timpak ii lobi koinsonong kopooposion ginumuan hilo. Nakasanarai o pekan Tenghilan sabaagi bongunan dualai kakadayan kisajara id Sabah.[8]
Sukuon
[simbanai | simbanai toud]- ↑ "Tenghilan". wikimapia.org. Linoyog ontok 2020-02-07.
- ↑ "Population by ethnic group, Local Authority area and state, Malaysia" (PDF). Department of Statistics, Malaysia. 2010. Pinoopi mantad sand̠ad (PDF) ontok 27 February 2012. Linoyog ontok 9 January 2020.
- ↑ Chong, Lee Suan (2016). "Surviving Dusun Tindal Musical Philosophy in Kampung Tinuhan, Tenghilan". Australian Journal of Basic and Applied Sciences. 10: 254–259.
- ↑ "Tenghilan ketika dahulu -Sabah siri 3". anjunglarik. 2008-06-23. Linoyog ontok 2019-12-07.
- ↑ Elsapaula Anak, Rejim (2019). "Rumah Kedai Bersejarah di Pantai Barat Sabah: Isu Pemeliharaan, Perlindungan dan Alternatif Cadangan". Malaysian Journal of Social Sciences and Humanities. 4: 152–160 – via (MJ - SSH).
- ↑ Elsapaula Anak, Rejim (2019). "Rumah Kedai Bersejarah di Pantai Barat Sabah: Isu Pemeliharaan, Perlindungan dan Alternatif Cadangan". Malaysian Journal of Social Sciences and Humanities. 4: 152–160 – via (MJ - SSH).
- ↑ Elsapaula Anak, Rejim (2019). "Rumah Kedai Bersejarah di Pantai Barat Sabah: Isu Pemeliharaan, Perlindungan dan Alternatif Cadangan". Malaysian Journal of Social Sciences and Humanities. 4: 152–160 – via (MJ - SSH).
- ↑ Richard Nelson, Solkial (2012). Colonial Townships in Sabah: West Coast. Sabah: Sabah: Homeland Publisher Sdn. Bhd.